İlim öğrenmek erkek ve kadın için bir görevdir
طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَىٰ كُلِّ مُسْلِمٍ“İlim öğrenmek her Müslüman üzerine farzdır.” — ve “Müslüman” kelimesi erkeği de kadını da kapsar.
إِنَّ ٱلۡمُسۡلِمِينَ وَٱلۡمُسۡلِمَٰتِ وَٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ وَٱلۡقَٰنِتِينَ وَٱلۡقَٰنِتَٰتِ وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلصَّٰدِقَٰتِ وَٱلصَّٰبِرِينَ وَٱلصَّٰبِرَٰتِ وَٱلۡخَٰشِعِينَ وَٱلۡخَٰشِعَٰتِ وَٱلۡمُتَصَدِّقِينَ وَٱلۡمُتَصَدِّقَٰتِ وَٱلصَّٰٓئِمِينَ وَٱلصَّٰٓئِمَٰتِ وَٱلۡحَٰفِظِينَ فُرُوجَهُمۡ وَٱلۡحَٰفِظَٰتِ وَٱلذَّٰكِرِينَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا وَٱلذَّٰكِرَٰتِ أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُم مَّغۡفِرَةٗ وَأَجۡرًا عَظِيمٗاطُوبَىٰ لِنِسَاءِ الْأَنْصَارِ، لَمْ يَمْنَعْهُنَّ حَيَاؤُهُنَّ أَنْ يَتَفَقَّهْنَ فِي الدِّينِ“Ensar kadınları ne güzeldir! Utangaçlıkları, dinlerini derinlemesine öğrenmelerine engel olmadı.”
Peygamber ﷺ’ün mektebi: kadınlar sordu ve öğrendi
Kadınlar camiye geldi, ders meclislerine katıldı ve Peygamber ﷺ’e doğrudan sordu; kimisi kendi hukuk davasını, Kur’an onu yanıtlayana dek savundu — Havle bint Se’lebe gibi; kocasına dair başvurusu vahiyle tasdik edildi. Müminlerin Anneleri, Peygamber ﷺ’ün vefatından sonra çekinmeksizin danışılan otoriteler oldu.
قَدۡ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوۡلَ ٱلَّتِي تُجَٰدِلُكَ فِي زَوۡجِهَا وَتَشۡتَكِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ يَسۡمَعُ تَحَاوُرَكُمَآۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعُۢ بَصِيرٌيَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ إِذَا جَآءَكَ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتُ يُبَايِعۡنَكَ عَلَىٰٓ أَن لَّا يُشۡرِكۡنَ بِٱللَّهِ شَيۡـٔٗا وَلَا يَسۡرِقۡنَ وَلَا يَزۡنِينَ وَلَا يَقۡتُلۡنَ أَوۡلَٰدَهُنَّ وَلَا يَأۡتِينَ بِبُهۡتَٰنٖ يَفۡتَرِينَهُۥ بَيۡنَ أَيۡدِيهِنَّ وَأَرۡجُلِهِنَّ وَلَا يَعۡصِينَكَ فِي مَعۡرُوفٖ فَبَايِعۡهُنَّ وَٱسۡتَغۡفِرۡ لَهُنَّ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞÂişe ve ümmetin kadın âlimleri
Âişe bint Ebû Bekir (Allah ikisinden de razı olsun), ümmetin en büyük otoritelerinden biridir: Buhârî, Müslim ve Sünen kitapları onun aracılığıyla iki bin civarında hadis rivayet eder; sahâbîler ve tâbiîn, Peygamber ﷺ’ün hususî hayatı, Kur’an tefsiri, hukuk ve şiir hakkında hüküm almak için ona başvurmuştur. Ondan sonra her asırda kadın hadis hafızları ve fakîhler yetişti; kimileri rivayette hafıza ve dabtin örneği olarak takdim edildi.
- Karîme Ümmü Ahmed el-Merveziyye (v. 463 H): Mekke’de Sahîh-i Buhârî râvisi; önde gelen âlimler ondan hadis almıştır (Zehebî’nin Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ’sı).
- Şuhde bint el-İberî (v. 573 H): el-Hatîb el-Bağdâdî ve diğerlerinden hadis dinledi, Bağdat’ta ders verdi ve kıdemli âlimlere icazet verdi (İbnü’l-Mukarram’ın ez-Zeylü ve’t-Tekmîle’si).
- Zeyneb bint Ömer b. el-Kemâl (v. 740 H): Şam’ın râviler ustası; ondan — hâfız İbn Hacer dâhil — binlerce âlim hadis almıştır (İbn Hacer’in ed-Dürerü’l-Kâmine’si).
Tebliğde kadınlar
وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتُ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ يَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَيُطِيعُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓۚ أُوْلَٰٓئِكَ سَيَرۡحَمُهُمُ ٱللَّهُۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٞİyiliği emreden âyetin çoğul ifadesi kadınları da erkeklerle birlikte kapsar: her biri iyilikte diğerinin velisidir. Kadınlar, ilk nesilden itibaren tebliği ciddiye aldı; Peygamber ﷺ’ün sîresi onların adları olmadan eksiktir.
- Nusaybe Ümmü Umâre: Uhud’da su servis etti ve yaralıları tedavi etti, sonra yaralanıncaya kadar Peygamber ﷺ’ü kılıcıyla savundu (İbn Hişâm’ın Sîre’si; İbn Hacer’in el-İsâbe’si).
- eş-Şifâ bint Abdillâh: Hafsa’ya yazıyı öğretti; Ömer b. el-Hattâb onu Medine pazarının denetim sorumluluğuna getirdi (İbn Hacer’in el-İsâbe’si).
- Ümmü Süleym Sahbe bint Milhân: hadis rivayet etti, kadınlara ilim öğretti ve topluluk işlerine katıldı (Zehebî’nin Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ’sı).
Bugün her Müslüman kadın tebliğe katılabilir: sözden önce güzel ahlâkla, yeni Müslüman kadınlara ilim yolunda eşlik ederek ve İslam’ı insanlara en güzel yüzüyle sunan bir yuva kurarak.
Frequently asked questions
Kadının dinini öğrenmesi gerekir mi?
Evet; ibadet ve muameleler için asgarî gereken ilim, erkekte olduğu gibi onun üzerine de ferdî bir görevdir — İbn Mâce’nin “ilim öğrenmek her Müslüman üzerine bir görevdir” hadisi ikisini de kapsar.
Kadınlar camide ilim öğrendi mi?
Evet; Peygamber ﷺ ve sahâbîler döneminde namaza ve ders meclislerine katıldılar ve Müslim 442, bunun kolaylaştırılmasını emreder.
Kadın, mahremsiz okumak için yolculuk yapabilir mi?
Günümüzde görüş farkları vardır: birçok âlim, şartlar dikkate alınarak eğitim veya ihtiyaç için yolculuğa müsaade eder; diğerleri ek şartlar uygular. Durumunuzu güvenilir bir İslam merkezine arz edin.
Quran text and translations: QuranEnc. Hadith translations: HadeethEnc. Sources are shown on each item. Found a mistake? Tell us.